Lekcja 1 · poziom A1

Ciao, sono Bartek!

Poniedziałek, 1 marca 2027, wpół do szóstej po południu. Bartek i Magda wysiadają z autobusu w Bardolino: walizki, jezioro, cyprysy i zapach kawy z baru na nabrzeżu. Za chwilę odbiorą klucze do mieszkania od signory Tosi, a za tydzień zaczynają pracę — Bartek na budowie nad jeziorem, Magda jako pokojówka w hotelu. Bartek po włosku zna pizza, ciao i… ketchup. W tej lekcji nauczysz się tego, co potrzebne w pierwszych pięciu minutach: przywitać się o każdej porze dnia, przedstawić się, powiedzieć, skąd jesteś — i wybrać między tu a Lei.

0 z 11 ćwiczeń
Bartek z walizkami przed domem w Bardolino udaje, że idzie spać, starsza pani z tiramisù pokazuje mu zegarek, a Magda łapie się za głowę.
Buonanotte! o wpół do szóstej — pierwsze słowo Bartka we Włoszech

Zanim zaczniemy: jak brzmi włoski

Dobra wiadomość: włoski czyta się prawie tak, jak się pisze, a większość głosek Polak wymawia bez trudu. Samogłoski są czyste i wyraźne, nigdy nie znikają. Trzeba zapamiętać tylko kilka połączeń liter, które brzmią inaczej niż po polsku. Kliknij każdy przykład i posłuchaj lektora.

PisowniaBrzmi mniej więcej jakPrzykładZnaczenie
c + e, ipolskie „cz”ciao, cena, cinquecześć, kolacja, pięć
c + a, o, u; chkcasa, come, chiavedom, jak, klucz
g + e, ipolskie „dż”gelato, giorno, Giannilody, dzień, Gianni
g + a, o, u; ghgGarda, gatto, ghiaccioGarda, kot, lód
gnpolskie „ń”, trochę dłuższebagno, signora, lavagnałazienka, pani, tablica
glimiękkie „l”, jak „li” w „liść”aglio, famiglia, bottigliaczosnek, rodzina, butelka
sc + e, ipolskie „sz” (miękkie)pesce, uscita, scendereryba, wyjście, schodzić
schskschiena, schedaplecy, karta
qukwquattro, questocztery, ten
zc albo dzpizza, piazza, zero, zainopizza, plac, zero, plecak
hnie wymawia się wcaleho, hotel, hannomam, hotel, mają

„H” jest nieme, ale bardzo potrzebne. Po c i g zamienia „cz” i „dż” w twarde „k” i „g”: ce czytasz „cze”, a che — „ke”; gi to „dżi”, a ghi — „gi”. Na początku słowa h w ogóle nie słychać: hotel brzmi „otel”, ho (mam) — „o”.

Podwójne spółgłoski: wymawiaj je naprawdę podwójnie

To najważniejsza rzecz w wymowie włoskiej dla Polaka. Podwójną spółgłoskę trzymasz dłużej, z małym „zatrzymaniem” — jak w polskim „lekko” albo „wanna”. Różnica zmienia znaczenie słowa, więc nie jest to kwestia akcentu, tylko sensu.

PojedynczaZnaczyPodwójnaZnaczy
setepragnieniesettesiedem
penakara, żalpennadługopis
nonodziewiątynonnodziadek
carodrogicarrowóz
capellowłoscappellokapelusz

Akcent: na którą sylabę?

Najczęściej akcent pada na przedostatnią sylabę — jak po polsku: lavoro, cantiere, signora. Sporo słów ma go jednak wcześniej: telefono, macchina, subito — tych uczysz się ze słuchu (w słowniku kursu akcent zaznacza kreska ˈ w wymowie). Gdy akcent pada na ostatnią sylabę, pisze się go nad samogłoską: città, caffè, perché, lunedì, può, più.

SłowoAkcent naDlaczego
lavorola-VO-rozwykle: przedostatnia sylaba
telefonote-LE-fo-nowyjątek — trzeba zapamiętać
cittàcit-TÀznak akcentu: ostatnia sylaba
perchéper-CHÉznak akcentu: ostatnia sylaba

Znak akcentu zmienia znaczenie. è = jest, e = i; sì = tak, si = się; là = tam, la = rodzajnik. Najczęściej zobaczysz akcent ciężki (à, è, ì, ò, ù), a w kilku słowach ostry: perché, né. Pisz akcenty zawsze — w ćwiczeniach silnik przyjmie odpowiedź bez nich (albo z apostrofem zamiast akcentu), ale pokaże poprawny zapis.

Ciekawostka: Literę h Włosi zostawili w pisowni głównie po to, żeby odróżnić formy czasownika „mieć” od podobnych słów: ho (mam) i o (albo), ha (ma) i a (do, w), hanno (mają) i anno (rok). W wymowie te pary brzmią identycznie — różnicę widać tylko na papierze.

Dialog 1 — Buonanotte? Sono le cinque e mezza!

Bardolino, via dei Glicini, 17:30. Bartek i Magda stoją z walizkami przed dwupiętrowym domem z zielonymi okiennicami. Drzwi na parterze otwiera starsza pani w fartuchu — signora Graziella Tosi, właścicielka mieszkania. W rękach trzyma talerz przykryty ściereczką.

Buonasera mówi się już od popołudnia. Buongiorno słyszysz rano i mniej więcej do obiadu. Potem — w wielu miejscach już od wczesnego popołudnia — wchodzisz do sklepu czy biura z Buonasera. Buonanotte to wyłącznie „dobranoc”: mówisz je na pożegnanie, gdy ktoś idzie spać albo bardzo późno w nocy. Na powitanie o 17:30 brzmi tak, jakby Bartek chciał od razu położyć się do łóżka.

Signora Tosi mówi do nich na „ty”, a oni do niej per „pani”. Starsza pani mówi młodym voi (wy) i tu: Siete stanchi?, a oni odpowiadają grzecznie formą Lei: Lei è la signora Tosi?, Lei è molto gentile. Ciao rzucone do 73-letniej właścicielki to za dużo — o tym w gramatyce.

Powitania i pożegnania

Włosi witają się chętnie i głośno — w barze, w windzie, u lekarza w poczekalni. Ważna jest pora dnia i to, do kogo mówisz. Ciao jest tylko dla znajomych, kolegów i dzieci; do obcych i starszych mówisz Buongiorno, Buonasera albo neutralne Salve.

Proszę, dziękuję, przepraszam — i ratunek

To Twój zestaw ratunkowy. Nikt nad Gardą nie oczekuje, że od razu wszystko zrozumiesz — ale każdy doceni, gdy zapytasz: Può ripetere, per favore? (może pan/pani powtórzyć?) albo Più piano, per favore (wolniej, proszę). I zapamiętaj słówko Prego — usłyszysz je sto razy dziennie, w różnych znaczeniach.

O sobie: imię, kraj, praca

Po powitaniu zwykle padają trzy pytania: jak się nazywasz, skąd jesteś i co tu robisz. Te słowa usłyszysz u właścicielki mieszkania, w agencji pracy i pierwszego dnia na budowie czy w hotelu. Narodowości i języki piszesz po włosku małą literą: polacco, italiano.

Gramatyka: essere — być i zaimki osobowe

Czasownik essere (być) jest nieregularny jak polskie „być”: każda osoba ma swoją formę. Używasz go, gdy mówisz, kim jesteś, skąd jesteś, jaki/jaka jesteś i gdzie coś jest: Sono Bartek, Sono polacco, Sono stanco, Il lago è bellissimo. Naucz się go na pamięć — będzie w co drugim zdaniu.

OsobaesserePrzykładPo polsku
iosonoSono Bartek.Jestem Bartek.
tuseiSei la nuova cameriera?Jesteś nową pokojówką?
lui, lei, LeièLei è la signora Tosi?Czy pani jest panią Tosi?
noisiamoSiamo polacchi.Jesteśmy Polakami.
voisieteSiete stanchi?Jesteście zmęczeni?
lorosonoI signori Schneider sono tedeschi.Państwo Schneider są Niemcami.

Zaimek zwykle opuszczasz — jak po polsku. Wystarczy Sono Bartek — forma sono i tak mówi, że chodzi o „ja”. Zaimek dodajesz, gdy chcesz coś podkreślić albo przeciwstawić: Io sono Bartek e lei è Magda (ja jestem Bartek, a ona — Magda). Uwaga: sono to i „jestem”, i „są” — z kontekstu zawsze wiadomo, o kogo chodzi.

È z akcentem to „jest”, e bez akcentu to „i”. Magda è polacca e Bartek è polacco. Na początku zdania piszesz wielką literą È — też z akcentem: È mio fratello. Zapis „E'” z apostrofem to błąd, choć zobaczysz go w SMS-ach.

Rodzaj: on i ona

Przymiotniki, zawody i narodowości mają po włosku formę męską (zwykle na -o) i żeńską (zwykle na -a). W liczbie mnogiej: -i dla mężczyzn albo grupy mieszanej, -e dla samych kobiet. Słowa na -e często mają jedną formę dla obu rodzajów: Sono inglese mówi i on, i ona.

OnOnaOni (grupa)Po polsku
polaccopolaccapolacchiPolak, Polka, Polacy
italianoitalianaitalianiWłoch, Włoszka, Włosi
stancostancastanchizmęczony, zmęczona, zmęczeni
contentocontentacontentizadowolony, zadowolona, zadowoleni

Wpadka Bartka: w autobusie z lotniska Bartek oznajmił kierowcy z dumą: Sono di Polonia!. Kierowca zrozumiał i się uśmiechnął: Ah, sei polacco!. Essere di łączysz z miastem: Sono di Verona, Florin è di Bucarest. Przy kraju podajesz narodowość — Sono polacco, Sono polacca — albo mówisz Vengo dalla Polonia (pochodzę z Polski).

Gramatyka: tu, Lei czy voi? I pytania

Na budowie, w kuchni i między kolegami mówi się na tu od pierwszego dnia — także do kierownika budowy. Formą Lei (pan, pani) zwracasz się do gości hotelu i klientów, do dyrektorki, do starszych osób (jak signora Tosi), do lekarza i w urzędzie. Do szefa — dopóki sam nie powie Dammi del tu! (mów mi na ty). Gdy nie wiesz — zacznij od Lei. Do grupy, także do gości, mówisz voi.

Komu?FormaCzasownikPrzykład
koledze, koleżancetujak „ty”: seiDi dove sei?
gościowi, klientowi, starszej osobieLeijak „ona”: èDi dov'è Lei?
grupie kolegów albo gościvoisieteDi dove siete?

Lei to dosłownie „ona” — i łączy się z formą 3. osoby. Mówiąc do pana albo do pani, używasz tego samego zaimka i tej samej formy co przy „ona”: Lei è polacco? = Czy pan jest Polakiem? Lei è polacca? = Czy pani jest Polką? Nie mówisz Lei sei, tylko Lei è — jak polskie „pan jest”, nie „pan jesteś”. W listach i oficjalnych pismach Lei bywa pisane wielką literą; w zdaniu najczęściej zobaczysz małe lei — znaczenie podpowie sytuacja.

Wpadka Bartka: na lotnisku w Weronie pani z informacji zapytała Bartka: Lei è polacco?. Bartek pomyślał, że „ona” to Magda, i odpowiedział z przekonaniem: No, lei è polacca!. Pani pytała o niego — Lei to tu „pan”. Gdy ktoś patrzy na Ciebie i mówi Lei, chodzi o Ciebie.

Pytania ze słowem pytającym

SłowoZnaczyPrzykładPo polsku
chi?kto?Chi è?Kto to (jest)?
che cosa?co?Che cos'è questo?Co to jest?
come?jak?Come ti chiami?Jak się nazywasz?
di dove?skąd?Di dove sei?Skąd jesteś?
dove?gdzie?Dove abiti?Gdzie mieszkasz?

Słowo pytające stoi na początku, potem czasownik: Di dove sei?, Come si chiama Lei?. Przed è słowa dove, come i che cosa ściągają się z apostrofem: Dov'è?, Com'è?, Cos'è?. W pytaniu tak/nie szyk się nie zmienia — podnosisz tylko głos na końcu: Sei polacco? (Jesteś Polakiem?) brzmi jak Sei polacco. (Jesteś Polakiem.), tylko z inną melodią.

Ciekawostka: Słowo ciao pochodzi z dialektu weneckiego — czyli stąd, gdzie mieszkają Bartek i Magda. Dawne pozdrowienie s-ciavo znaczyło „(jestem twoim) sługą”. Z czasem skróciło się do ciao i trafiło do wielu języków świata, także do polskiego.

Zwroty do kieszeni

Co chcesz powiedzieć / co usłyszyszPo włosku
Dzień dobry, jestem Bartek.Buongiorno, sono Bartek.
Nazywam się Magda.Mi chiamo Magda.
Jestem Polakiem. / Jestem Polką.Sono polacco. Sono polacca.
Pochodzę z Polski.Vengo dalla Polonia.
Mieszkam w Bardolino.Abito a Bardolino.
Jestem nowy / nowa.Sono nuovo. Sono nuova.
Mówię trochę po włosku.Parlo un po' di italiano.
Nie rozumiem.Non capisco.
Może pan / pani powtórzyć?Può ripetere, per favore?
Możesz powtórzyć? (do kolegi)Puoi ripetere?
Wolniej, proszę.Più piano, per favore.
Co znaczy „…”?Che cosa vuol dire…?
Jak się mówi po włosku…?Come si dice in italiano…?
Mówi pan / pani po angielsku?Lei parla inglese?
Jak się nazywasz? (usłyszysz)Come ti chiami?
Skąd pan / pani jest? (usłyszysz)Di dov'è Lei?
Mów mi na ty. (usłyszysz)Dammi del tu.
Witaj w zespole! (usłyszysz)Benvenuto in squadra!

Dialog 2 — Il ketchup? Sulla pizza?

Ten sam wieczór, 20:00. Pizzeria Il Gabbiano na nabrzeżu w Bardolino. Bartek i Magda są głodni jak wilki. Podchodzi kelner w białym fartuchu — uprzejmy, szybki, z notesem w ręku.

Kelner mówi do nich voi, a do Bartka i Magdy osobno — Lei. Do pary przy stoliku: Siete in due?, Cosa prendete? (co bierzecie — forma dla „wy”). Do jednej osoby, grzecznie: Signora, Lei è…?. Tak brzmi uprzejma obsługa we Włoszech: do grupy voi, do jednego gościa Lei.

Ciekawostka: Pizza Margherita — pomidory, mozzarella i bazylia, czyli kolory włoskiej flagi — według tradycji dostała nazwę na cześć królowej Małgorzaty Sabaudzkiej, która w 1889 roku odwiedziła Neapol. Ketchupu w tej historii nie ma. We Włoszech pizza z ketchupem to dla wielu prawie świętokradztwo — co Bartek jeszcze nie raz odczuje.

Czytanka: Messaggio da Federica

Po kolacji Bartek dostaje WhatsAppa z agencji pracy Garda Lavoro, przez którą razem z Magdą znaleźli pracę. Przeczytaj go, a potem włącz lektora — zdanie po zdaniu.

Z praktyki: pierwsze dni we Włoszech

  • Dwa całusy — ale nie w pracy. Znajomi i rodzina witają się we Włoszech często dwoma pocałunkami w policzki. Przy pierwszym poznaniu, w pracy, w urzędzie i z gośćmi hotelu podaje się rękę i patrzy w oczy. Z gośćmi — tylko uśmiech i Buongiorno.
  • Tu przychodzi szybko, ale nie do wszystkich. Koledzy na budowie i w kuchni przejdą z Tobą na tu od razu. Do właściciela firmy, dyrektorki hotelu, gości i urzędników mówisz Lei, dopóki sami nie zaproponują inaczej.
  • Prego na wiele sposobów. „Proszę bardzo” po Grazie; „proszę, niech pan/pani wejdzie” (Prego, si accomodi); „słucham?” w sklepie (Prego? — czym mogę służyć). Gdy nie wiesz, co powiedzieć, przepuszczając kogoś w drzwiach — mów Prego.
  • Pytaj, kiedy nie rozumiesz. Scusi, non capisco. Può ripetere? to najważniejsze zdanie pierwszego miesiąca. Włosi mówią szybko i dużo gestykulują, ale chętnie powtarzają — zwłaszcza gdy widzą, że się starasz.
  • Włoski otwiera drzwi. Nad Gardą wielu gości mówi po niemiecku i angielsku, ale szef, koledzy, sąsiadka i urzędnicy — po włosku (a starsi między sobą czasem w dialekcie weneckim). Kto mówi po włosku, szybciej dostaje lepsze zadania i umowę na kolejny sezon.

Ciekawostka: Jezioro Garda to największe jezioro Włoch. Jego brzegi należą do trzech regionów: Veneto (brzeg wschodni — tu leżą Bardolino, Lazise, Garda i Peschiera), Lombardii (zachodni) i Trydentu (północny). Starożytni Rzymianie nazywali je Benacus — stąd nazwa firmy, w której pracuje Bartek: Edil Benaco.

Ciekawostka: Bardolino to nie tylko miasteczko, ale i znane czerwone wino z winnic na wzgórzach nad jeziorem. Pod koniec września i na początku października odbywa się tu Festa dell'Uva, święto winobrania — o nim usłyszysz jeszcze w tym kursie.

Słownictwo lekcji 1

Ćwiczenia podsumowujące

Podsumowanie

  • Powitania: Ciao (do znajomych), Salve (neutralnie), Buongiorno (rano), Buonasera (od popołudnia); pożegnania: Arrivederci, A domani, A dopo, Buonanotte (tylko przed snem!).
  • essere: sono, sei, è, siamo, siete, sono. Zaimek zwykle opuszczasz: Sono Bartek. è = jest, e = i.
  • Przedstawienie się: Mi chiamo Magda. Sono polacca. Abito a Bardolino. Sono cameriera ai piani.
  • Pytania: Come ti chiami? Di dove sei? Dove abiti? Chi è? Che cosa è? — słowo pytające na początku.
  • tu do kolegów, Lei do gości, szefów i starszych, voi do grupy. Lei łączy się z formą 3. osoby: Lei è polacco?.
  • Ratunek: Non capisco. Può ripetere, per favore? Più piano, per favore. Come?. Wymowa: ci = „czi”, chi = „ki”, gn = „ń”, podwójne spółgłoski wymawiaj podwójnie!

W następnej lekcji: agencja pracy Garda Lavoro — formularz, literowanie nazwiska po włosku, liczby do 20 i czasownik avere.